درباره شهميرزاد

مقدمه :

شهمیرزاد این زیبای خفته بر دامنه های جنوبی البرز میانی , در طول حیات پر فراز و نشیب خود , زمانی در اوج اقتدار و در هنگامه ای دیگر سخت ترین دوران تاریخ خویش را تجربه نمود. سم ستوران اسکندر مقدونی به رهبری کراتر، هجوم مغول، حمله تیمور، شلاق اسپهبدان طبرستان را بر گرده خویش تحمل کرد و مامن دلیران و گردان شد و پر صلابت چون شیر قلعه باقی ماند .

زمانی بر ستم طبیعت ایستادگی پیشه کرد و بر از دست رفتن جلوه های شکوه و عظمت خود گریست و در هنگامه ای دیگر قحطی و گرسنگی و بیماری را تجربه کرد .

نابودی مردان و زنان و کودکان خود را به چشم دید و پیکر دلیران و گردان غرق به خون خویش را در دل خود از چشم بیگانه پنهان ساخت . در غم از دست رفتن شکوه گذشته گریست.

عروس زیبای البرز بود نگین یکتای فریم بود چون ستاره ای در آسمان جبال قارن می درخشید که از آسمان جلال بر زمین زده شد اما باقی ماند. ایستاد و امروز ایستاده است. یک چشم به گذشته پرشکوه دوخته است و چشمی دیگر به آینده ای پر امید . و با تکیه بر این امید چشم به فرزندان خود دوخته است تا شاید گذشته پرشکوهش تکرار گردد.

موقعیت کلی :

شهمیرزاد در منطقه ای کوهستانی، در ۲۵ کیلومتری شمال سمنان و در دامنه کوه های البرز شمالی واقع شده و دارای طول و عرض جغرافیایی ۵۲ درجه و ۲۱ دقیقه شرقی و ۳۵ درجه و ۴۶ دقیقه شمالی است و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۰۵۰ متر می باشد. بلندترین قله شهمیرزاد با ارتفاع ۳۹۶۵ متر نیزوا نام دارد که در منطقه دهستان چاشم قرار گرفته است. میانگین دما سالیانه ۸/۳ درجه سانتیگراد می باشد که بین ۱۶ درجه زیر صفر سردترین و ۳۴ درجه بالای صفر گرمترین ماه سال متغیر است. شهمیرزاد در مجموع بهار و تابستانی معتدل دارد و سرمای آن از اواخر آبان آغاز و تا پایان فروردین ادامه می یابد.

در توصیف ویژگی های آب و هوایی شهمیرزاد باید گفت اختلاف ارتفاع سمنان و شهمیرزاد از سطح دریا حدود هزار متر است که این امر از عجایب طبیعت استان سمنان است که در فاصله ۲۵ کیلومتری تا این اندازه اختلاف دما وجود دارد لذا بی جهت نیست که شهمیرزاد را “بهشت کویر” نامیده اند.

از نظر زمین شناسی، منطقه شهمیرزاد مربوط به دوران سوم و دارای سنگ های رسوبی و آهکی است و معادن کلسیت، گالن (سولفور سرب)، سولفات باریت، کمی کربنات سرب، دولومیت و کوارتزیت، سنگ گرانیت و سیلیس (شیشه) در آن یافت می شود.

شهمیرزاد دارای چندین قله و تپه، سه قلعه تاریخی شیرقلعه، قلعه شیخی و دژ وهل، ۱۶ چشمه، ۱۵ نهر و حدود همین تعداد قنات، بیش از ۱۰ استخر و… است.

محصولات زراعی :

محصولا ت زراعی آن شامل گندم، جو، یونجه، شبدر، سیب زمینی، چغندر، حبوبات، سبزیجات و صیفی است اما محصولات باغی و سردرختی آن از اهمیت و اعتبار بیشتری برخوردار است. مهمترین محصولات باغی و سردرختی شهمیرزاد گردو و آلوست ضمن این که سیب، گلابی، آلبالو، به، بادام، آلوچه، گوجه سبز، قطره طلا و برغانی، غوره انگور، سنجد، زردآلو، بیدمشک نیز از محصولات دیگر این سرزمین است.

گردو مهمترین محصول منحصر به فردی است که جنبه صادراتی دارد و مهمترین منبع درآمد شهیمرزاد به شمار می رود. درختان گردو در این شهر که در گذشته به میخ طلا شهرت داشتند همانند درخت نخل دارای شناسنامه و سند مالکیت جداگانه ای هستند و مهریه بسیاری از زنان نیز بوده است.

مناطق شهمیرزاد :

شهمیرزاد از مناطق مختلفی تشکیل شده است از جمله مناطق شیخ چشمه سر، چاربیدان، اسیوسر، پل تک، شیخی، مازرون کوچه، کاهش، ارشک، بیدان، مرغک، مصلا، مرو، گنون لاودار، پل پی، محرم دشت، چهارکوچه، دروازه، حمام دشت، چشمه سر، اسال سر یا استخر چمن، بن بون یا چاشمیج محله، اسالی، کلا ته و ملک طیبی، پشته، ویون در، وره دار، لهر، لزر، بلبل دره، لوچال، گل باغ، کشت و صنعت، همچنین ده صوفیان، پرور، کلیم، کاورد، فینسک، تلاجیم، ملاده، شلی، هیکو، رودبارک، فولا دمحله، چاشم و خطیرکوه از روستاهای اطراف آن است.

جمیعت ثابت شهمیرزاد طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۷٬۳۸۲ نفر بوده است که در تابستان به جهت هجوم مسافران و گردشگران به بیش از ۴۰ هزار نفر افزایش می یابد و در کل شهمیرزاد منطقه ای مهاجرپذیر محسوب می گردد.

شغل مردم شهمیرزاد باغداری، کشاورزی و زنبورداری، دامداری، خدمات تجاری و دولتی است.

راه های ارتباطی این شهر عبارتند از راه ۲۵ کیلومتری شهمیرزاد به سمنان (مرکز استان)، راه ۱۷۰ کیلومتری به ساری و ۵۵ کیلومتری به دوآب در استان مازندران که نزدیکترین راه شهمیرزاد به استان مازندران به شمار می رود.

یکی از شاخصه های شهمیرزاد کشت و صنعت این شهر و بزرگترین باغ گردوی جهان است. شرکت کشت و صنعت شهمیرزاد در سال ۱۳۶۷ به همت جمعی از اهالی این شهر تاسیس شد و به عنوان شرکت سهامی خاص به ثبت رسید. این باغ بزرگ گردو که دارای ۷۰۰ هکتار وسعت است اکنون (۱۳۸۸) حدود ۱۳ هزار نفر سهامدار دارد.

تاریخ شهمیرزاد:

شهمیرزاد که از دوره قاجار به این نام موسوم گردید در گذشته جز حکومت طبرستان بود که از اواخر عهد هخامنشی در منطقه آمل تا شمال سمنان حکومت می کردند. بنا به روایت تاریخ طبرستان ابن اسفندیار و تاریخ قومس عبدالرفیع حقیقت و نزهه القلوب حمدالله مستوفی و مازندران و استرآباد رابینو و معجم البلدان یاقوت حموی و کتاب علویان و طبرستان دکتر ابوالفتح حکیمیان، نام قدیم شهمیرزاد، شهمار، سهار، شهار و شامار ذکر گردیده است و استناد آنها به مرکزی بود که آبادترین شهر حکومت طبرستان به شمار می رفت و آن شهر حکومت آباد شهمار نامیده می شد که دارای مسجد جامع منحصر به فردی بود و هم اینک نیز دایر می باشد.

همچنین اسپهبدان که در دژ معروف فریم (دودانگه ساری) سکونت داشتند، شهمیرزاد را شهمار فریم می نامیدند. برخی نیز با استناد به سفرنامه ابن بطوطه گفته اند که شهمیرزاد چهارکوه نامیده می شد و بعضی نیز از قول مرحوم دکتر صفا نقل کرده اند که شهمیرزاد در گذشته کهر نام داشت.

بنابراین روایات چنین استنباط می شود که شهمیرزاد دارای قدمت سه هزار ساله است که حتی قبل از مهاجرت آریایی ها به ایران منطقه ای آباد بوده و وجود جشمه سارهایی به نام ارشک و اشکش که از نام های دوران اشکانی است، قدمت شهمیرزاد و آبادی آن از دوران اشکانیان و حتی قبل از آن تایید می شود.

در لغت نامه دهخدا، شهمیرزاد برگرفته از شمرزاد به معنی سرزمین دارای حوضچه و آبگیر فراوان ذکر شده و نیز برخی آن را متناسب با شمیران یعنی منطقه سردسیر می دانند. سمنانی ها شهمیرزاد را شومرزه و خود شهمیرزادی ها آن را شامرزا می نامند.

فرهنگ شهمیرزاد:

از ویژگی های فرهنگی شهمیرزاد باید اذعان کرد که مردم این منطقه از نظر فرهنگی به جهت ارتباط زیاد با مردم مازندران در طول قرون مختلف، اشتراکات فراوانی دارند و مردمی فعال، خونگرم، مهمان نواز، سخاوتمند، با استعداد و باوقار هستند و به محدودیت قانع نمی شوند و به همین جهت برای پیشرفت به شهرهای مازندران و تهران حتی به خارج از کشور عزیمت کرده اند و در زمینه های علمی پیشرفت های شایانی داشته اند به طوری که در مقایسه به جمعیت بیشترین فارغ التحصیل را در کشور دارند.

چنانچه امکانات کافی در اختیار شهمیرزادی ها قرار گیرد و مراکز علمی و فرهنگی در این منطقه خوش آب و هوا دایر گردد، نه تنها شهمیرزادی ها استعداد شایان خود را نشان خواهند داد و ترقی خواهند کرد بلکه مردم سایر استان ها نیز می توانند از امکانات این مرکز بهره مند شوند.

آبادی اولیه شهمیرزاد در منطقه حدود محرم دشت و دروازه می باشد که پیش کشف (پیش کفش) نامیده می شود و گاه نیز آن را پیش نسا می نامند مناطق دیگر شهمیرزاد نظیر رودبار که در واقع از مسیر رودخانه آغاز می شود بعدا به آبادی شهمیرزاد افزوده شد. هرچند که امروزه منطقه رودبار از حدود میدان به حساب می آید بیشتر مردم شهمیرزاد مهاجر می باشند که به دلیل خوش آب و هوایی و موقعیت ممتازش مورد توجه مهاجران قرار گرفت.

مبدا اولیه مهاجران مناطقی نظیر : خراسان، دامغان، گرمسار، چهارمحال بختیاری، سرخه، گیلان، رودبار و الموت، مازندران، مناطقی از عراق و سوریه و غیره بوده است که پس از استقرار هر طایفه مهاجر در یکی از بلوک چهارگانه اصلی مالم معلم بنیانگذار شهمیرزاد می باشد و بقیه بلوک و طوایف بعد از آن تشکیل شده است.

نام برخی از طوایف فرعی شهمیرزاد نیز عبارت است از : کیانیون، ملکون، علاییون، ور (زمانی ها)، هفت لنگ بختیاری، دادین، طبسی و از همه مهم تر طایفه آخوند باباجان می باشند که به قولی از زمان اقامت امام رضا (ع) در خراسان وارد شهمیرزاد شده است و مرحوم آخوند باباجان در آبادی شهمیرزاد نقش به سزایی داشته است و مرحوم شیخ علی اکبر کبیر نیز در آبادی منطقه رودبار بسیار فعال بوده است و ساختن پل توک (شترپل) بر روی رودخانه به همت مرحوم حاج حبیب اله بوده است.

قلعه های شهمیرزاد:

۱- شیر قلعه مربوط به حکومت طبرستان می باشد که در دوره اشکانی در مناطقی از ایران حکومت داشتند و این قلعه را جهت حفاظت راه انشعابی از بزرگراه ابریشم، احداث کرده بودند و در قرن پنجم و ششم، اسماعیلی مذهبان که مرکز آنان قلعه الموت قزوین بود، از این قلعه استفاده نموده اند و به روایتی تونلی زیرزمینی از قلعه به چشمه قلعه ساخته بودند تا از آب چشمه استفاده نمایند و از گزند دشمنان در امان بمانند.

۲- قلعه شیخی که فقط سنگ چین های بسیار محدودی از آن باقی مانده است و به قول پرفسور کلایس به وسیله طرفداران حسن صباح ساخته شد و در قرن ده و یازده حاکمان کومس (کومش) در زمان صفویه از این قلعه برای جلوگیری از هجوم ترکمانان، استفاده کردند.

۳- دژ وهل قلعه ای سنگی است که مربوط به دوران قبل از اسلام است و اکنون آثاری جزیی از آن باقی مانده است.

 

منابع :

کتاب ( شهمیرزاد بهشت کویر ) محمد اسماعیل لاری

کتاب ( شهمیرزاد شناسی ) عبداله قاسمی شهمیرزادی

ارتباط مستقیم با شهردار

آب و هوا
شهمیرزاد
۱ مرداد ۱۳۹۷, ۱۰:۳۶ ق.ظ
 

آفتابی
35°C
اطلاعات بیشتر...
 
ورود به سايت
آمار سایت
  • 163
  • 427
  • 2,047,273